Stofafzuiging werkplaats, schoon en veilig werken
Bij schuren, zagen, frezen, slijpen en boren komt in vrijwel elke werkplaats stof vrij. Zonder goede afzuiging blijft dat stof in de lucht hangen, zet het zich af op machines en vloeren en kan het onder bepaalde omstandigheden brand of een stofexplosie veroorzaken. Van Helsdingen Techniek adviseert en levert industriële stofzuigers en afzuigsystemen voor werkplaatsen in uiteenlopende sectoren, van de kleine timmerwerkplaats tot de productiehal met tientallen bewerkingsplekken. Ruwac is een van de merken waarmee wij daarbij werken.
Met een mobiele industriële stofzuiger of een centrale afzuiginstallatie in een werkplaats vangt u stof zo dicht mogelijk af bij de plek waar het ontstaat,. De keuze hangt af van het soort en de hoeveelheid stof, de grootte van de ruimte en er met explosiegevaarlijke materialen wordt gewerkt. Wie direct wil zien welke machine bij de eigen situatie past, kan de keuzehulp gebruiken.
Waarom stofafzuiging werkplaats zo belangrijk is
- Gezondheid van medewerkers
Fijn stof dringt diep door in de luchtwegen. Houtstof, metaalstof, kunststofstof en kwartsstof kunnen op termijn leiden tot luchtwegklachten, allergieën en in sommige gevallen ernstiger aandoeningen. Stof van hardhout zoals eiken en beuken is aangemerkt als kankerverwekkend. Werkgevers zijn op grond van de Arbowet verplicht blootstelling aan gevaarlijke stoffen zoveel mogelijk te beperken. Afzuiging bij de bron staat daarbij hoog op de lijst van maatregelen, ruim vóór persoonlijke beschermingsmiddelen zoals stofmaskers. - Brand- en explosieveiligheid
Veel stof dat in werkplaatsen vrijkomt is brandbaar. Een laag houtstof, aluminiumstof of kunststofpoeder op balken en machines kan bij opwerveling een explosieve stofwolk vormen. Door stof direct bij de bron af te zuigen en ophoping te voorkomen, verkleint u dat risico aanzienlijk. Waar brandbaar stof structureel aanwezig is, gelden de ATEX-richtlijnen; daarover verderop meer. - Bescherming van machines en apparatuur: meer efficiëntie
Stof dringt door in lagers, geleidingen, elektronica en koelingen van machines, wat slijtage en storingen veroorzaakt. Bij lakwerk en lijmverbindingen tast stof bovendien de kwaliteit van het eindproduct aan. Een werkplaats waar stof aan de bron wordt afgevangen, vraagt daarnaast minder tijd voor schoonmaken aan het eind van de dag.
Welke vormen van stofafzuiging zijn er voor de werkplaats?
Mobiele afzuiging
Een mobiele industriële stofzuiger wordt direct aangesloten op handgereedschap of een machine, of ingezet voor het reinigen van vloeren en installaties. Het voordeel is flexibiliteit: de afzuiger gaat mee naar de plek waar gewerkt wordt. Voor stofafzuiging in een kleine werkplaats is dit vaak de meest praktische oplossing, net als voor bedrijven waar machines wisselend worden gebruikt en voor onderhoudswerk op locatie. Van Helsdingen Techniek levert mobiele afzuigers voor 230V en voor 400V krachtstroom tot 7,5 kW, en accu-uitvoeringen zoals de Ruwac R01 D voor plekken zonder stroomvoorziening. Meer hierover leest u op de pagina over mobiele afzuiging.Centrale afzuiging
Bij een centrale afzuiginstallatie staat de afzuigunit buiten de werkruimte of in een technische ruimte, en lopen afzuigleidingen naar de verschillende machines. Afsluiters per aansluitpunt zorgen ervoor dat de volumestroom (m³/h) alleen wordt ingezet waar op dat moment gewerkt wordt. Centrale stofafzuiging past bij grotere werkplaatsen en productiehallen met meerdere vaste machines die tegelijk draaien. Omdat de unit niet op de werkvloer staat, levert dit ook minder geluid en meer vrije ruimte op. Lees verder over centrale afzuiging in de industrie.Mobiel en centraal combineren
Een vaste installatie voor zaag- en schaafmachines, aangevuld met een mobiele afzuiger voor handgereedschap en het reinigen van de werkvloer, is in de praktijk een veelgekozen opzet. Vaak wordt daarbij een voorafscheider of cycloonafscheider vóór de afzuiger geplaatst. Die vangt grove deeltjes en spanen af voordat ze het filter bereiken, waardoor het filter minder snel dichtslaat en de zuigkracht langer constant blijft.Stofklasse en filter: waar let u op?
Stofklasse L is bedoeld voor stof met een beperkt gezondheidsrisico en laat maximaal 1 procent door. Stofklasse M is geschikt voor stof met een gemiddeld risico, zoals houtstof en de meeste metaalstoffen, en laat maximaal 0,1 procent door. Stofklasse H is vereist voor stof met een hoog risico, zoals kankerverwekkend stof, schimmelsporen en asbesthoudend stof, en laat maximaal 0,005 procent door. Kies de stofklasse op basis van het gevaarlijkste stof dat in de werkplaats vrijkomt, niet op basis van het stof dat het meest voorkomt.
Automatische filterreiniging
Bij een hoge stofbelasting raakt een filter snel verzadigd, waardoor de zuigkracht afneemt. Afzuigers met automatische filterreiniging, bijvoorbeeld via drukstootreiniging, reinigen het filter tijdens het gebruik. Dat houdt de zuigkracht constant en beperkt handmatig onderhoud, wat vooral verschil maakt bij langdurige, stofintensieve bewerkingen.Stofafzuiging in de houtwerkplaats
Houtbewerking combineert twee uitdagingen: grote volumes spanen en zaagsel, en tegelijk zeer fijn schuurstof. Een zaag- of schaafmachine vraagt vooral om afvoercapaciteit, terwijl bij schuren de filtering het verschil maakt. Voor spanen en grof materiaal is een spanenzuiger of een afzuiger met voorafscheider en groot opvangvolume de logische keuze. Voor schuurstof is een afzuiger in minimaal stofklasse M nodig, met een filter dat fijn houtstof betrouwbaar tegenhoudt.
Houtstof is bovendien brandbaar. In werkplaatsen waar veel fijn houtstof vrijkomt, is het verstandig na te gaan of er sprake is van een zone met explosiegevaar en of een ATEX-uitvoering nodig is. Van Helsdingen Techniek kijkt bij houtbewerking daarom naar het hele proces: welke machines stof produceren, hoeveel, hoe fijn, en waar het stof zich ophoopt.
Metaal-, kunststof- en onderhoudswerkplaatsen
In metaalwerkplaatsen komen bij slijpen, polijsten en CNC-bewerking fijne metaaldeeltjes vrij, soms vermengd met koelvloeistof of olie. Voor die natte of vettige stoffen zijn natzuigers en natafscheiders geschikt die vloeistof en vaste deeltjes gescheiden opvangen; zie de pagina over nat afzuiging. Stof van lichtmetalen zoals aluminium en magnesium is sterk brandbaar en vraagt om een explosieveilige oplossing. Bij kunststofbewerking gaat het vaak om licht, statisch geladen stof. Antistatische slangen voorkomen dat dit stof aan de slang blijft kleven en ontladingen veroorzaakt.
ATEX: stofafzuiging in explosiegevaarlijke werkplaatsen
Waar brandbaar stof in zulke hoeveelheden aanwezig kan zijn dat een stofexplosie mogelijk is, moet de werkgever volgens richtlijn 1999/92/EG de ruimte indelen in zones (zone 20, 21 of 22) en de risico’s vastleggen in een explosieveiligheidsdocument. Apparatuur die in die zones wordt gebruikt, moet voldoen aan richtlijn 2014/34/EU. Voor industriële stofzuigers betekent dat onder meer een vonkvrije constructie, geaarde en antistatische onderdelen en een aandrijving die geen ontstekingsbron vormt.
In werkplaatsen gaat het vaak om zone 22, waarvoor specifiek gecertificeerde stofzuigers beschikbaar zijn. Meer uitleg vindt u op de pagina over ATEX-gecertificeerde stofzuigers.
Stille stofafzuiging in de werkplaats
Als medewerkers de hele dag naast een afzuiger werken, dan is het zaak geluidsoverlast zoveel mogelijk te beperken. Een centrale installatie plaatst de geluidsbron buiten de werkruimte. Bij mobiele afzuiging maken een geïsoleerde behuizing en automatische inschakeling via het aangesloten gereedschap een merkbaar verschil, omdat de afzuiger dan alleen draait wanneer er daadwerkelijk gewerkt wordt. Dat laatste beperkt ook het energieverbruik en de filterslijtage.
Advies over stofafzuiging voor uw werkplaats
Welk systeem het beste past, hangt af van het type stof, de hoeveelheid, het aantal werkplekken, de beschikbare aansluitingen (230V of 400V) en eventuele ATEX-zones. Van Helsdingen Techniek brengt die factoren samen in één advies, waarbij de toepassing het uitgangspunt is en niet een specifieke machine. U kunt uw situatie voorleggen aan Michael van Helsdingen, of met de keuzehulp zelf een eerste selectie maken.
Voorbeeld uit de praktijk: de Ruwac DS6 ontstoffer
Een voorbeeld uit het Ruwac-programma dat Van Helsdingen Techniek levert voor werkplaatsen met veel fijnstof is de DS6. Deze ontstoffer is ontwikkeld voor continue afzuiging, bijvoorbeeld bij hout- en metaalbewerking, en is leverbaar met twee filtersystemen.
De uitvoering met zakfilter is bedoeld voor een hoge stofbelasting, zoals in houtbewerking. De lange, flexibele filterzakken bieden een groot filteroppervlak en kunnen veel stof opvangen voordat onderhoud nodig is. De uitvoering met patronenfilter past bij kleinere stofhoeveelheden met zeer fijne deeltjes, zoals metaalstof van CNC-machines. Door de geplooide opbouw is het filteroppervlak groot ten opzichte van het formaat, waardoor de machine compact blijft en ook in werkplaatsen met weinig ruimte past.
Veelgestelde vragen stofafzuiging werkplaats
Bij het inrichten van stofafzuiging in een werkplaats komen steeds dezelfde vragen terug: over wetgeving, stofklassen, de keuze tussen mobiel en centraal, en onderhoud. Hieronder staan de antwoorden op de vragen die Van Helsdingen Techniek het vaakst krijgt.
Stofafzuiging op de werkplaats is het afvangen van stof op de plek waar het ontstaat, bijvoorbeeld bij een zaag, schuurmachine of slijptafel. Dat gebeurt met een mobiele industriële stofzuiger per machine of met een centrale afzuiginstallatie die meerdere werkplekken bedient. Het doel is gezonde lucht, een lager brand- en explosierisico en minder slijtage aan machines.
De Arbowet verplicht werkgevers om blootstelling aan gevaarlijke stoffen zoals houtstof, metaalstof en kwartsstof zoveel mogelijk te beperken en onder de wettelijke grenswaarden te blijven. Afzuiging bij de bron is een van de eerste maatregelen die daarbij van een werkgever wordt verwacht, vóór persoonlijke beschermingsmiddelen. Waar brandbaar stof een explosierisico vormt, gelden daarnaast de ATEX-verplichtingen.
Dat hangt af van het gevaarlijkste stof dat vrijkomt. Stofklasse L volstaat alleen voor stof met een laag risico. Voor houtstof en de meeste metaalstoffen is minimaal stofklasse M gangbaar. Voor kankerverwekkend, toxisch of asbesthoudend stof is stofklasse H vereist. De indeling is vastgelegd in de norm EN 60335-2-69.
Mobiele afzuiging past bij kleinere werkplaatsen, wisselende werkplekken en handgereedschap. Centrale afzuiging is geschikter wanneer meerdere vaste machines tegelijk draaien en de afzuigunit buiten de werkruimte kan staan. Veel werkplaatsen combineren beide: centraal voor vaste machines, mobiel voor handgereedschap en reiniging.
Voor zaag-, schaaf- en freesmachines met veel spanen werkt een spanenzuiger of een afzuiger met voorafscheider en groot opvangvolume het best. Voor schuurwerk is een afzuiger in minimaal stofklasse M nodig. Omdat houtstof brandbaar is, is het bij grote hoeveelheden fijnstof verstandig te laten beoordelen of een ATEX-uitvoering nodig is.
Een ATEX-stofzuiger is nodig wanneer in de werkplaats een zone met explosiegevaar door brandbaar stof is vastgesteld (zone 20, 21 of 22), of wanneer brandbaar stof zoals houtstof, aluminiumstof of kunststofpoeder wordt opgezogen in hoeveelheden die een explosieve stofwolk kunnen vormen. De zone-indeling staat in het explosieveiligheidsdocument van het bedrijf.
Door filters tijdig te reinigen of te vervangen, de opvangbak of Longopac-zak op tijd te legen en slangen en leidingen te controleren op verstoppingen en lekkage. Automatische filterreiniging en een voorafscheider vóór de afzuiger verminderen het onderhoud aanzienlijk, omdat grove deeltjes het filter dan niet meer bereiken.
Van Helsdingen Techniek adviseert en levert industriële stofzuigers en afzuigsystemen voor werkplaatsen in onder meer houtbewerking, metaalbewerking, kunststofverwerking en onderhoud. Ruwac is een van de merken waarmee het bedrijf werkt. U kunt contact opnemen via +31 (0)575 57 13 36 of stuur een e-mail. Anders helpt onze keuzehulp u vast op weg met een eerste aanzet.